Beslenme ve Þiþmanlýk

Beslenme, büyüme, yaþamýn sürdürülmesi ve saðlýðýn korunmasý için besinlerin kullanýlmasýdýr.

Beslenme, 20.yy. baþlarýn-dan itibaren bir  bilim  dalý  olarak geliþmiþtir.

Bu bilim dalý;

1-     Beslenmede esas olan besin türleri, miktar, özellikleri ve vücut çalýþmasýndaki iþlevlerini,

2-     Besinlerin bileþimi, fiziksel ve kimyasal özellikleri, üretimden tüketime deðin uygulanan iþlemlerinin besin kalitesine olan etkilerini,

3-     Deðiþik yaþ, cinsiyet, çalýþma ve özel durumda olan bireyler ve gruplar için uygun beslenme programlarýnýn yapýlmasýný inceler.

Yapýlan araþtýrmalar; yetersiz  beslenen toplumlarda, çocuk ölüm hýzýnýn, yeterli beslenen toplumlardan 10 kat daha yüksek olduðunu göstermektedir. Yetersiz beslenme ayný zamanda zeka geliþimini de olumsuz yönde etkilemektedir. Iþçinin verimliliðini, gebe ve emzikli kadýnlarýn saðlýðýný, özetle yaþam kalitesini etkileyen en önemli faktörlerden biridir.

Günümüz saðlýk sorunlarýnýn en önemlilerinden biri þiþmanlýktýr. Þiþmanlýk birçok yönden kiþinin saðlýðýný olumsuz

etkiler:

1- Aðýr bir vücudun taþýnmasý zordur. Eklem aðrýlarýna ve hareket güçlüðüne sebep olur.

2- Gençlerde komplekse neden olur.

3- Fiziksel  ve zihinsel hareketsizliðe neden olur.

4- Kalp, damar, böbrek ve pankreas gibi sistemlerde fonksiyonel bozukluklara yol açar.

5- Bazý kronik hastalýklarýn oluþum riski artar.

Tüm bunlarýn yaný sýra þiþman bireylerdeki riskler gibi normal kilonun altýndaki aðýrlýða sahip olmanýn da yaþam süresini kýsalttýðý belirtilmiþtir.

Þiþmanlýk uzun süren enerji dengesizliði sonucudur. Bunun çeþitli nedenleri vardýr:

1- Fazla yeme,

2- Hareketsizlik,

3- Psikolojik bozukluklar,

4- Metabolik ve hormonal bozukluklar.

Ýnsanlar maalesef kendi vücutlarý ve yaþam þekilleri hakkýnda yeterli bilgiye sahip deðiller. Hastalarýmýzýn beslenme hikayelerini alýrken fark ediyorum ki, yaþamlarý boyunca yedikleriyle hemen hiç ilgilenmemiþler. “Ne varsa onu yiyiyorum, annem ne yaparsa onu yiyiyorum …” þeklinde yanýtlarla karþýlaþýyorum.

Koþullar böyle bile olsa önümüze gelen yemeðin genellikle sebze grubu mu, et grubu mu, kýzartmamý olduðuna dikkat edebiliriz. Oysa beslenmemizi kaderine terk etmiþiz þeklinde bir tablo var ve bu da iþin ürkütücü tarafý.

Bazý ailelerin evlerinde piþen yemeklerin enerji deðeri yüksekse evde genel olarak þiþmanlýk sorunu olabilir. Ayný zamanda bu özellik, þiþmanlýðýn genetik olabileceði fikrini de aklýmýza getirir. Ayrýca yaþam þekli, þiþmanlýkta son derece etkilidir. Aðýr iþte çalýþanlar arasýnda þiþmanlýða az rastlanmasýna raðmen memurluk gibi masa baþý iþlerde çalýþanlarda þiþmanlýk sorunu sýktýr. Bu da fiziksel hareketin þiþmanlýk üzerindeki etkisini açýkça göstermektedir. Bazý insanlar üzüntü, sýkýntýlarýný örtbas etmek için aþýrý yemeye eðilimli olabilirler. Psikolojik bozukluklar yeme davranýþýmýzý etkileyen faktörlerdendir. Yaþ ilerledikçe metabolizma yavaþlar, bu da harcanan enerjiyi azaltýr.

Eðer alýnan enerji de uygun

þekilde azaltýlmazsa zamanla þiþmanlýk kaçýnýlmaz olacaktýr. Bazý  þiþmanlýklar ise hormonal ve metabolik nedenlere dayanýr.

Þiþmanlýðýn, onlarca nedeni olmasýnýn yaný sýra çözümü de vardýr. Buradaki kritik nokta þiþmanlamanýn kolay ve keyifli olmasý, zayýflamanýn ise zor ve sabýr isteyen bir süreç olmasýdýr.

Kiþi tükettiði besin ve içeceklerin saðladýðý enerji ile harcadýðý enerji (yaptýðý fiziksel aktivite türü, süresi) konusunda gerçekçi ve bilinçli olmalýdýr. Haftada 1 kez tartýlmak, vücut aðýrlýðýnýn durumunu öðrenmek ve gerektiðinde beslenme þeklini deðiþtirmek için fýrsat olabilir.

Þiþmanlýðýn saptanmasýnda en çok kullanýlan yöntem: Beden Kitle Ýndeksi (BKIŽ) dir. Bu hesaplama þu þekilde yapýlýr: Aðýrlýk (kg) / Boy (m) x Boy (m)

Ör; 95 kg bir insanýn boyu 1.82 ise

(95 / (1.82x1.82) = 28,68  Bu insan þiþmandýr.

Çýkan sonuç 20 ile 25 arasýnda ise kiþi þiþman deðildir. Ancak 20 nin altý zayýf, 25 in üstü þiþman olarak nitelendirilir.

Zayýflama programýný mutlaka bilinçli olarak yapmak gerekir. Bilinçsiz þekilde bir takým farklý uygulamalar ile yapýlan zayýflama çabalarýnýn bedeli çok aðýr olabilir. Hýzlý kilo verildiðinde süreç içinde o kilolar hýzla geri alýnacaktýr. Daha sonra bozulmuþ metabolizmalar ile diyetisyen ve doktor ziyaretleri baþlayacaktýr. Saðlýklý beslenebilmek için genel bazý kurallara dikkat etmek gerekir. Günde 2-2,5 lt su içilmelidir. Þeker ve þekerli gýdalar diyetten çýkarýlmalý, hamur iþleri tüketilmemeli, fast food beslenilmemeli, katý yað kullanýlmamalý, meþrubat tüketilmemeli ve abur cubur yenmemelidir.

Günde 3 ana 3 ara öðün þeklinde toplam 6 öðün beslenilmelidir. Metabolizmanýn daha yavaþ çalýþtýðý günün geç saatlerinde yemek yenmemeli, fiziksel hareket arttýrýlmalý, yaðda kýzartma ve kavurmalardan uzak durulmalý, ýzgara ve suda piþirme yöntemleri tercih edilmeli, posalý besinler (sebze, meyveler ve kepekli ürünler vb.) tüketilmelidir.

Saðlýklý nesiller için ailelerin beslenme alýþkanlýklarýnýn düzeltilmesi gereklidir. Saðlýklý nesiller  için saðlýklý beslenen aileler olmak zorundayýz. Atalarýmýz “can boðazdan gelir” demiþler ve çokta doðru söylemiþlerdir. Ancak bu sözü kaçýþ noktasý olarak görüp, boþ ver yiyelim diyenler “can  boðazdan gider” þeklinde bir sonla karþýlaþabilir.  Bugün tüm dünyada önemli bir sorun olarak varlýðýný sürdüren þiþmanlýk genel yaþam kalitesini son derece olumsuz etkilemektedir.

Saðlýklý beslenmek demek her güne mutlu, zinde uyanmak, saðlýklý uyumak rahat yaþamak demek …..

Saðlýðýnýzýn deðerini bilelim, saðlýklý beslenelim...

Zayýflama programýný mutlaka bilinçli olarak yapmak gerekir. Bilinçsiz þekilde bir takým farklý uygulamalar ile yapýlan zayýflama çabalarýnýn bedeli çok aðýr olabilir. Hýzlý kilo verildiðinde süreç içinde o kilolar hýzla geri alýnacaktýr. Daha sonra bozulmuþ metabolizmalar ile diyetisyen ve doktor ziyaretleri baþlayacaktýr .